st. michael parochial school

“High school life, oh my high school life
every memory kay ganda.
High school days, oh my high school days
how exciting kay saya…”

Pwede kong isiping taga Jalajala si Rey Valera dahil sa sinulat niyang kantang yun na para bang ang buhay sa St. Michael Parochial School (SMPS) ang kanyang tinutukoy… Okay, okay--- exagg ang sinabi kong yun dahil akma naman talaga ang kantang yun sa halos kahit saang high school sa mundo pero sa pagkakakanta, obvious na sa St. Michael nag-aral si Ate Shawee… errr---

Ang History - Nang mag Grand Alumni Homecoming ang SMPS nuon, kitang-kita ko talaga ang mga nagdaang henerasyon na nahubog ang kaalaman at pagkatao sa mga silid-aralan ng alma mater natin. Nandun ang anak, ang magulang at ang ilang mga lolo’t lola. Hindi ko alam ang history ng SMPS, kung kelan ito itinayo at sinong nagpatayo dahil gaya ng karamihan ng mga mag-aaral ng SMPS, di na namin inalam ang nakaraan, mas naka-focus ang atensyon namin sa ngayon at sa hinaharap habang binubuo namin ang isang makadiyos, makabayan at maunlad na kinabukasan para sa amin at sa aming magiging pamilya (yesssss, ayos ba ang alibi? hehehe walang kokontra except yung nakakaalam talaga ng history)

Ang School - Isang building lang ang SMPS na matataas ang kisame. Wala pang uniform dati. Ang mga lalaki ay naka t-shirt at jeans lang samantalang ang mga babae ay naka-shirt din at ang blue palda nila nung elementary. Di pa uso ang sapatos nun, tsinelas ni Mang Kulas lang. Ngayon, sosyal na. Black pants at white polo na sa mga lalaki. White blouse with necktie naman sa mga babae. Dapat naka sapatos na rin, o ha. May canteen ang SMPS pero hindi masarap ang pagkain dito. Kailangan pang bumili ng mga istudyante sa labas kung gusto nila ng masarap kapag recess pero sarado syempre ang gate para wag makalabas ang mga nagka-cutting classes. Kailangan pang mag over-da-bakod ng pagkain mo na galing sa mga naglalako sa labas, gaya ng rolling store ng Anah. Walang nakakaalam kung saan ang library ng SMPS dahil wala pang napupunta dun errrrr… Multi-purpose din ang comfort room ng school. Maliban sa normal na gamit nito, ang CR din ang ginagamit na yosihan at tsungkian pero balita ko lang naman yun at hindi based sa actual experience. Pramis ulit.

St. Joseph, St. Paul, St. Peter— yan ang mga class sections sa SMPS, lahat pangalan ng mga santo being a catholic school. Ginawa sigurong ganun ng mga school adminstrators para makuha ng mga istudyante ang kabutihan at kagandahang asal ng mga santo. Ang pagkakamali lang nila, kapag nagagalit sila sa mga sections ay hindi nila pwedeng murahin dahil parang iyong santo na ang minumura nila (put@*&!!!na mga St. Joseph yan, ang iingay sa klase!).

Ang Mga Teachers - Sino ba ang makakalimot kay Mrs. Medina (r.i.p.)? Siya ang pinaka-head / principal ng SMPS nuong time namin. Mabait siyang tao ngunit matapang din, hindi siya magpapatalo sa kagustuhang niyang maituwid ang mga istudyanteng naliligaw ng landas. Kung ayaw namang magpatuwid ng landas ang mga naliligaw na ito, hindi nangingiming maglilis ng blouse sleeves si Mrs. Medina at maghamon ng away. Kung sa terror teacher din lang naman ay wala ng mas iniiwasan kesa kay Mrs. Esquillo, teacher ng math, na makapal ang salamin. Kabaligtaran naman nuong mga panahong iyon si Miss Cetro, history teacher na isang Rita Avila look-alike, rawrrrrr… sinusundan talaga siya ng tingin at imahinasyon kahit san siya magpunta. Iba din naman ang mga nuns/sisters ng SMPS lalo na si Sister Thelma na kapag nalamang vacant ang klase nyo eh pupuntahan na kayo para magpa-surprise essay writing. At dahil biglaan, wala kaming mga papel lagi nun. Ang solusyon? May dala ng papel si Sister at bibili na lang kami sa kanya. Tinuturuan nya lang kaming maging mautak…

Most Behaved Students - Subalit magugulo nga ba ang mga taga SMPS? Sa tingin ko ay hindi. Bakit kamo? Gawa ng mga MBS ng SMPS, Most Behaved Students. Madami sila pero babanggit lang ako ng ilan. Legendry dati ang kwento ni Gerry F. (3rd District) na pumapasok sa school ng nakapaa. Tinanong siya ni Mrs. Medina kung bakit nakapaa, kasi daw ay magsusuga pa siya ng kalabaw. Pinauwi siya ng bahay. Halos kasabayan ko nun si Salem L. na “Golem” ang tawag namin (gitnang bayan). Malaking tao si Salem, may kaitiman at kulot ang buhok. Sisiga-siga sya nuon pero para sa nakakakilala talaga sa kanya, alam nilang soft and cuddly siya inside hehe… Normal na sa mga taga SMPS ang mabalitaang nagsilab siya ng trash can sa loob ng room. At dahil nagdadala ng kasiyahan si Salem, umulit siya ng isang taon. Bumagsak, na kulto-finish. Hind rin papahuli ang mga tagabaryo gaya ni James D.S. (Punta) na mahilig umihi sa flower vase ng mga teachers na nakapatong sa desk nila sa harap. May mga blackboard sa mga classrooms, yung pa-oblong na may space o patungan sa ibabaw at hindi rin ito pinalampas ng mga MBH. Ayon sa urban legend, isang araw habang papasok ng classroom ang teacher, nakita nyang nakaupo sa ibabaw ng blackboard si Patrick V (gitnang bayan). Bakit? Wala lang, trip lang niya. Isang beses din na napagalitan ni Mrs. Medina si Patrick, hinamon daw niya ng away si Mrs. Medina. May tatalo pa ba dun? Meron pa, ang mga kumbento boys gaya nila Edison V. (Dalig), Raul D. (gitnang bayan) at mga kasamahan nito na laging iniinom ang alak na ginagamit ng pari sa pagmimisa. Ostya ang pulutan nila. Pero sa totoo lang, hindi kumpleto ang SMPS kung wala ang mga MBH. Isa sila sa mga nagpasaya ng ating high school life. At kahit pa ganun sila nuon, madami rin sa kanila ang guminhawa ang buhay dahil sa kanilang kakayahan.

CAT/COCC - May Citizen’s Army Training o CAT kami nuong 4th year. Si Mr. Ramilo ang humahawak sa amin nuon na pinalitan ni Mr. Casamplong, Mr. Masilang at si Mr. Eldie Gonzales na ata ngayon. Ang nahirang na Corp Commander ang may hawak sa buong CAT tuwing training ng Sabado. Ang Major S1 ang may hawak ng mga 4th year Privates, isa na ako dun. Ang Major S3 naman ang may hawak sa mga 3rd year na kumukuha ng COCC o Cadet Officers’ Candidate Course na nagaganap tuwing Biyernes ng hapon subalit kasama din sila sa Saturday training. Kailangan mong maging matalas ang pag-isip kapag CO ka, mas tuso pa sa matutusong matsing na mga officers. Halimbawa, papano mo daw susukatin ang flag pole gamit ang isang toothpick? Ang corny-ng solusyon na hindi naman nakakatawa: sukatin mo daw ang anino ng flagpole (nyeeee…) Kapag nautusan ka namang magdala ng manok para sa officer sa susunod na training, tanga ka kapag nagdala ka ng tunay na manok. Pwede naman kasing itlog lang ng manok ang dalin dahil sa reasoning ng mga officers eh manok na iyon. Malas mo kapag nagdala ka ng drawing ng manok o Knorr Chicken cubes dahil ipapakain lang iyon sa iyo. Iba naman ang trip ni Marvin G. (Dalig) nung officer sya. Magpu-pull out siya ng isang CO at pipilitin nitong sagutin siya para maging syota niya. Kung di papayag ang CO, magda-duck-walk ang CO sa quadrangle. Lahat ng na pull-out, nag-duck walk.

May tatlong school happenings ang tunay na inaabangan ng mga taga SMPS.

JS Prom - Isa na ang JS (Junior-Senior) Prom. Dito kasi magkakasama ang mga juniors at seniors sa isang sayawan na nagaganap sa school grounds. At para sa mga tinedyer, wala ng tatalo pa sa makasayaw mo ang crush mo. Totoo, madaming magagandang tagabayan pero d rin naman magpapatalo ang mga tagabaryo sa pagandahan. Ang mga naaalala ko talaga ay sila Christina Miranda (Palay-palay) na mapula ang lips, kulot-kulot ang buhok at hindi papahuli sa pagandahan. Andiyan din sila Natividad, Lorena at Lilibeth Estrella ng Bayugo at naaalala ko pa, crush na crush ng pinsan ko si Arnie Reno (Punta). Pero hindi uso sa SMPS yung pupunta kang dapat eh may date sa Prom gaya sa Tate. Pwede kang magpuntang mag-isa, pero nakakahiya naman ata yun kaya karaniwan ay sabay-sabay ang barkada. Sa gabing ito tunay mong magagawang magpa-cute sa crush mo. Pormahan na talaga.

Foundation Week - Habang papalapit na ang September 29, Foundation Week ang inaabangan. Ito ata ang biggest event of the year. Madaming nagaganap kapag Foundation Week, kasama na dito ang mga indoor at outdoor sports fest. Bagama’t masaya ang sports fest, ang mga booths ang crowd favorite. Isa na dito ang request booth kung saan sa halagang piso, pwede kang mag request sa mobile ng kantang gusto mong patugtugin. Hindi lang kanta dahil may kasama pa itong dedication mula sa nag-request para sa pinag-dedicate-an. Syempre, ima-mike ang dedication sa buong school. Favorite nuon ang Groovy Kind Of Love. Meron ding blind date booth kung saan kakausapin mo ang namamahala ng booth para hanapin ang crush mo at mag-“blind date” kayo sa isang room. Hindi ka pwedeng tumanggi kapag hinila ka na ng organizers. Karaniwan ay mga barkada mo ang magse-set up ng blind date para sa alam nilang crush mo. Kung hindi lang date ang gusto, meron ding marriage booth na ganun din ang set-up gaya ng blind date pero this time, may tumatayong “priest” na magkakasal sa dalawang biktima. Tatanungin din sila ng “pari” ng mga tanong para mapaamin kung may mga natatagong pagtitingan man ang dalawa. Hindi masaya ang isang kaganapan kung walang sayawan. May sayawan din syempre sa foundation, acquaintance party. Lahat ng kaganapan o kasiyahan, SOP na ang magkaroon ng sayawan.

Graduation - Ang pangatlong event ng taon na hinihintay ay ang graduation ng mga 4th year. Nuong wala pang stage, sa loob ng simbahan ginagawa ang graduation. Oo, bittersweet ang graduation dahil sa wakas ay tapos ka na ng high school pero nakakalungkot pa rin dahil matatapos na ang sinasabi ng ilan na pinakamasayang parte ng buhay ng isang tao, ang kanyang high school life.

Magtataka ang magbabasa nito kung bakit tungkol sa school ang topic pero wala akong binanggit about the school’s academics. Ito’y sa aking palagay na kung taga Jalajala ka, alam mong di rin papahuli ang SMPS pagdating sa academics dahil maraming alumni ng SMPS ang maganda ang buhay ngayon at maayos ang career. Kaya habang kinakanta ni Ate Shawee ang hit song niya, kakantahin ko muna ang alma mater song ng SMPS…

“SMPS beloved alma mater, our hope to see the light and thru and thru…”

Errr--- ganun ata yun. Nakalimutan ko na hehe…

jalajala on a tricycle

Para sa mga taga Jalajala na matagal ng di nakakauwi sa atin, saglit na silip sa bayan natin.

smile before you open

(sulat padala ng Simple Hearts, mga taga Jalajala)

July 13, 1991

Dear Pinky,

Alam mo ba na meron na naman akong isyu sa iyo. Pero bago ang lahat kumusta ka na riyan sana naman sumulat ka sa akin. Alam mo ba Pinky noon nagpatatak si Beth kay Konse ng T-shirt nagkita na naman kami ni Konsehal. At alam mo ba Pinky noon Sabado pumunta na si Konsehal sa tindahan at nagkwentuhan sila. Ako naman naggagawa ng assignment ko. Hindi ko alam na nandoon pala si Konsehal. Tinawag ako ni Beth. Sabi niya nadoon daw si Konsehal. Nang nasa loob na ako ng tindahan nagparinig si Beth “sabi niya” ano ba Carol Sabado pa lang naggagawa ka na ng assignment. Sabi ko naman iba na ang maaga. Sumabat si Konsehal sabi niya gusto yatang maging abogada ni Carol sabi ni Konsehal. Sa isip-isip ko parang iniinis nya ko. Kaya ang sabi ko wala kang pakialam sa kin. Tapos pumasok na ako. Biglang dumating si Hermie nanghihiram ng aklat, sabi ni Hermie wala daw syang assignment sa Math. Pumunta ako sa tindahan nakita ko na kausap si Konsehal at tinitingnan ni Konsehal ang notebook ni Hermie. Sabi ko ke Hermie bakit nya ako tinatawag sabi ni Hermie pasasagutan daw nya ang assignment nya sa akin sabi ko hayan sasagutan na ni Konsehal alam naman nya iyan dahil matalino yan sabi ko. Tapos sinagutan ni Konsehal ang assignment ni Hermie. Pagkatapos sagutan ni Konsehal ipinakita sa akin ni Hermie ay kaharap ko si Konsehal sabi ko mali sagot ni Konsehal. Sabi ni Konsehal pano daw magiging mali. Ipinaliwanag ko sa kanya, Iyon lang parang napahiya sa kin si Konsehal sabi nya sa akin alam mo pala bakit hindi ikaw ang nagsagot. Sabi ko naman paano ko sasagutan e sinasagutan mo na nga. Sabi ni Konsehal e ikaw pala ang magaling dapat ikaw ang nagsagot. Sabi ko naman ay tanga ka pala ang sabi mo sasagutan mo na alangan naman kunin ko sa iyo samantlang sinasagutan mo na sabi ko. Sumagot si Hermie sabi nya Aba ng dahil lang dyan mag aaway pa kayo. Sabi ko naman, ay paano ang hirap kausap ni Konsehal, marunong pa sa nakakaalam sa kanya sabi ko tapos pumasok na ako tapos na ako sa paggawa ng assignment . Kami ni Beth ang tumao sa tindahan. Tapos kinakausap ni Beth si Konsehal. Sabi ni Konsehal sa kin kung kasing tanda daw kita sabi ko naman oo, sabi ko ikaw ang pinakamatalik kong kaibigan tapos itinanung pa kung anung year na ni Grace sabi ko 1st year. Sabi nya kung sino daw ang pinakamatalino sa atin magkakaibigan sabi ko lahat matalino. Tapos natulog na ako.

Kinabukasan nagpunta kami kay konsehal para magpatatak ng T-shirt ni Beth. Nailaglag ko sa may laman na tubig na timba pero dinala pa rin naming ni Beth. Sabi ni Konsehal ano daw ang ilalagay don sumagot ako PEHM sabi nya ikaw ba ang kinakausap ko? Parang napahiya ako. Nainis ako ke Konse. Sabi nya bakit daw basa. Sabi ko ay di tatakan mo ng basa sabi ni Konsehal bakit hindi ikaw ang magtatak. Sabi ko nman kung marunong lang nga ba akong magtatak ay di sana ako na lang ang nagtatak. O e hindi ka pala marunong bat ka nakikialam. Sa inis ko lumabas na ako.

Nung Lunes na ng hapon kinuha na namin. Ang nakita ko ang tatak lang ay PEHM walang tuldok sa bawat letra sabi ko sa kanya sabi nya para daw bata. Sabi ko naman paano magiging bata ay kaya nga PEHM dahil Physical Educ. Health and Music. Sabi ko sa kanya tanga sya, tapos nang kinuha ulit namin kinabukasan ng hapon ang Tshirt ay dala ko slum note ko noong hapon iyon. Sabi ko kukunin ko na ang Tshirt dahil hindi ko kasama si Beth si Lorilyn kasama ko tapos sabi ko ke Konsehal kukunin ko ang Tshirt tapos nalibang ako kasi pinaghintay kami. Hindi ko alam na pinapabasa pala ni Lorilyn ang slum note ko. Nakita ko nainis ako kinuha ko ke Konsehal sabi niya binabasa ko ng kinuha ko sabi nya sa akin bastos daw ako sabi ko mas bastos ka wala kang pahintulot para basahin ang slum note ko. sabi niya masama bang makita ang iyong crush dahil puro 6-6 walang iba kundi ako. Sa inis ko namura ko tuloy siya sabi nya alam mo Carol, pinagbibigyan lang kita sa mga sinasabi mo sa akin. Bakit kontrang-kontra ka sa kin ha Carol? Alam mo na iyon sabi ko sa kanya. Tapos umalis na ako sa inis at galit ko.

Tapos ng Miyerkules ng Hapon nagpatatak ako sa kanya. Sabi nya ano daw ilalagay sabi ko logo ng S.M.P.S. sabi nya kailan ko daw kukunin sabi ko sa Huwebes dahil gagamitin namin. Sabi nya masyado raw ako maraming Tshirt na Hanes.

Ng sumapit ang araw ng Huwebes kinuha ko na paglabas namin ng tanghali kasama ko si Hermie. Tapos nakasalubong namin sya. Tinawag namin sya ang sabi nya Yes Carol? Sabi ko kukunin ko na ang Tshirt ko. Sabi nya pagpasok na daw namin ng tanghali. Nang pumasok kami ng tanghali, ako at si Hermie at si Lorilyn ang magkakasama papunta dun kina Konsehal. Nang pumunta kami doon sabi nya hindi pa raw tatak pero pinaghintay nya kami ng 20 minutes sa kanilang bahay. Nagkwentuhan si Hermie, Lorilyn at Konsehal . Samantalang ako nakaupo lang walang kibo ako kasi kagalit ko si Konsehal kaya hindi ko sya kinakausap. Sabi ni Hermie, Konsehal tingnan mo si Carol ayaw makipag usap sa atin sabi ni Hermie. Sabi ni Konsehal kasi galit sa akin si Carol. Ang ginawa ni Lorilyn at Hernie pinagbati kami ni Konsehal. Sabi ni Konsehal libre na lang daw. Sabi ko naman nakakahiya sayo kaya binayaran ko nang papaalis na kami ng isara na nya ang pinto naipit ako napasigaw ako. Sabi ni Konsehal sorry daw napaiyak ako sa sakit ang ginawa ni Konsehal nilagyan niya ng gamut na pula. Tawa ng tawa si Lorilyn at Hermie sabi ko okay Konsehal sinasadya yata niya ang pagkaipit sa kin. Sabi nya sorry daw lalo akong nagalit ke Konse.

Alam mo Pinky pagkatapos mong basahin ito marahil hindi ka maniniwala pero alalahanin mo magsasayang pa ba ako ng oras at tinta kung hindi ito totoo. Pinky kung naniniwala ka sagutin mo ito. Kung hindi ka naniniwala bahala ka. Sana sagutin mo ang sulat ko.

I repeat please answer my letter.

I love you very much.

Love,
Your Friend Carol

PS
Pinky babatiin ko na ba si Konsehal? Sana sagutin mo ha?

shout-out to cye

We'll be praying for you Cye. Happy birthday.

i'm coming home

(sinulat ni ANGKLA, isang taga Jalajala)

Ay salamat pauwi na rin! Meron pa bang mas masarap na pakiramdam sa mga pagkakataon na pauwi tayo sa ating home sweet home na JJ. Sabi nga ng iba eh "where my heart is" naks! Kung saan-saan man tayo galing; sa Maynila, sa malayong lalawigan, o sa karatig na bayan , ano man ang dahilan ng ating pag uwi, mga galing sa trabaho, sembreak ng estudyante, o mga nagbabakasyon lang, wala pa ring sasarap sa pakiramdam pag uuwi na sa ating bayan.

Mula sa kung saan man tayo nanggaling, ang malimit na lugar kung saan marami sa mga tiga Jalajala ay dumadaan ay sa lugar na tinatawag namin Crossing. Dito mo na simulang maaamoy ang Jalajala. Nang mga panahon na hindi nalilipat ang terminal madalas akong bumili ng pasalubong sa katabing tindahan nito ng mga tinapay, pero nalipat na to sa malapit sa palengke ng EDSA Central. Minsan ay may makikita ka nang mga tiga Jalajala dito na pauwi na rin at kung inabot ka naman dito ng bandang hapon ay makakasakay ka na ng diretso na ng JJ, yung mga jeep na tiga atin ang may ari, pero karamihan sa madalas na pagkakataon ay sa biyaheng Tanay ka makakasakay sa bus (San Ildefonso pa dati, naging RRCG at EMBC pero ngayon ay wala na yatang bus) o sa jeep na kadalasan ay LGS Motors na mabilis magpatakbo at malakas ang sounds "patok!" at yun mga may kaya ay fx naman. Pag paalis na ng Crossing, simulang mo ang tulog dahil sa mahaba-haba din biyahe, na kung saan dadaan sa Rosario, Cainta (sa Cainta Junction ay may sakayan din ng Tanay ) Taytay, Antipolo na zigzag na nakakahilo pag di ka sanay, pero maganda ang view lalo na sa tapat ng Sampaguita Resort, dito mo rin unang matatanaw ang Jalajala pag nakita mo ang usok ng dalawang tower ng Kephilco sa Malaya katabi ng JJ yun hehe, pag katapos ng Antipolo ay Teresa, Sagbat sa Morong, yun yung kanto pagliko (dito madalas yun nagbabayad ng pamasahe). Habang lumalapit ay parang lalong tumatagal ang paghihintay na makauwi.

Paglampas mo ng Baras eh makakarating ka na sa bayan ng Tanay, ang bayan lagi kong binanggit kapag hindi alam ang Jalajala, "malapit yun sa tanay". Dati sa plaza pa ang terminal ng Jalajala ngayon ay sa bagong palengke na. Exited na syempre less than 1 hour na lang ang biyahe ay makakauwi na rin, pero bago sumakay ng jeep papuntang JJ bili muna maiinom sa mga vendors o kaya'y maglulugaw muna. Kung sa barrio ng Jalajala ay iba ang sasakyan mo sa mga tiga bayan, may biyaheng Bagumbong at Punta at syempre may Jalajala bayan din naman. Pag sakay ng jeep sa malamang ay may kakilala ka na na makikikita dahil maliit lang naman ang bayan ng Jalajala, halos lahat eh mag kakakilala kahit hindi man sa pangalan eh sa mukha. Minsan kung sinuswerte ka at kakilala mo yun driver ay malilibre ka pero syempre nagbabayad pa rin kakahiya naman. Kaya lang minsan eh pag natapat na wala kang pamasahe tapos may kakilala ka sa jeep tapos chickababes pa eh, syempre dyahe hindi mo man laman malibre, kaya kahit hindi inaantok dahil sabik ka nang makauwi ay makakatulog ka, (para di obvious hehe), any way pag alis ng Tanay dadaan nyo ang Pililla, Quisao na kung saan noon araw ay dito nag swiswiming ang mga taga JJ nung wala pang Villa Lorenza na nasa Pililla naman, tapos dadaan ka na ng Malaya yes! Dito yun tower ng Kephilco, "power plant baga". Paglampas mo ng Malaya, at last! boundary na ng JJ, yun nasa picture, maamoy mo na yun amoy ng palay, mabango kumpara sa hangin ng polluted Manila. Matatanaw mo na sa bandang kanan yun Laguna lake tapos sa kaliwa yun Himalayas este bundok ng Jalajala. Pag natyempo ka ng uwi ng sunset ay mamamangha ka sa ganda ng tanawin na hindi napapansin ng iba. At pag katapos ng halos na 2 oras na biyahe ay makakarating ka na rin sa ating pinakamamahal na bayan. Kung tiga Mapacla ka ay bababa ka na sa tapat ng bahay nina Mrs. Pagaspas, kung sa Dunggot naman ay sa DFA o sa dating Kadiwa, o pwede rin sa tapat ng elementary makakasabay ang mga tiga G. Sena. May bumababa di sa tindahan ng Mina Gracia papuntang Paalaman. May bababa rin sa Ding, sa simbahan, sa munisipyo, sa kanto ng Mameng Trampe, at tatlong kanto tapos paliko na sa 243 grocery an malapit sa parlor ni Tita Brend ay bababa na yun mga tiga 3rd district at Dalig. Kahit saan pa man tayo bumababa eh iba pa rin ang pakiramdam ng nakauwi ka na sa iyong sariling bayan,

Home sweet home!

Ok kitakits na lang dyan! Excited na ko umuwi ulit!

tae ng kalabaw, galon at si mr. ramirez

Mayroon ng mga montessory at private elementary schools ngayon sa bayan at sa mga karatig na lugar natin. Pero kapag may naanakan na ako, sa Jalajala Elementary School (JES) ko pa rin pag-aaralin ang hinayupak, hindi dahil sa hindi ko siya mahal, hindi dahil sa wala akong pampaaral sa mamahaling montessory schools, kundi dahil masayang mag-aral sa public school. My child will go thru his childhood only once and for me, the best place for him to enjoy that and learn his ABCs as well, is by studying in the school I went to when I, too, was a child. You see, we always want to give our children what we didn’t had when we were kids but most of the time, we tend to forget to give them what we had and what we enjoyed when we were kids. In my case, a happy childhood.

(Tagalog na ulit, dumudugo ilong ko sa pag-iingles) Kaya nga para sa akin, gusto kong maranasan ng magiging anak ko ang naranasan ko sa JES nuon. Maraming masasayang pangyayari nung elementary, isa na rito ang karanasan sa tae ng kalabaw, galon at si Mr. Ramirez. Natatandaan ko kasi nung naging under kami kay Mr. Ramirez kung saan tinuraan kami ng agriculture. Isa sa mga projects namin nun kay Mr. Ramirez ay ang pagdadala ng isang sakong tuyong tae ng kalabaw. Isang mag-aaral, isang sako. Ang isang section ay binubuo ng more or less 50 students. Ang grade 5 nuon ay may tatlong sections, so 50 times 3 ay… ay… teka… ay, agriculture nga pala ang tinuturo sa amin nun at hindi math kaya di ko na ico-compute. Basta marami siyang sako kaya natural, mauubos ang supply ng tuyong tae ng kalabaw sa bukid sa laki ng demand. Ang solusyon? Kahit semi-tuyo ay kinukuha na namin. Oo, mabaho siya. As in.

Para saan ang tuyong poopoo ng kalabaw? Para gawing pataba o fertilizer para sa tinanim naming gulay sa school grounds. May kanya-kanya kaming plot o pagtatamnan ng gulay, na ang naatas sa aming itanim ay sibuyas. Pagkatapos ang di kanaisnais sa ilong na project, masaya na ang gumawa ng plot, para ka lang naglalaro sa lupa. Madali ding itanim ang sibuyas. Ang mahirap ay ang pag-aalaga nito, partikular ang pagdidilig. Iisa kasi ang pinag-iigiban nun ng tubig, isang poso malapit sa flag pole. At dahil dinidilig ang mga tanim sa hapon bago mag-Bayang Magiliw at mag-uwian, kailangang madiligan mo na agad ang mga tanim mo para makauwi ng maaga at makapaglaro pa.

Total Chaos. Yan ang matatawag mo sa eksena ng pag-iigib. Dahil mga bata pa, hindi pa alam ang tamang pagpila kapag ganun ang sitwasyon. Survival of the fittest, the biggest rule the world. “The biggest” in terms of laki at lakas ng katawan dahil tulakan talaga sa paligid ng poso. “The biggest” din ng butas ng dalang galon, yun bang galon ng langis na nabibili sa mga gas stations na karaniwan ay kulay pula o dilaw. Kailangan mong alisin ang bilog na butas ng galon at palakihin ito upang maisalpak sa nilalabasan ng tubig sa poso dahil kahit ikaw na ang maswerteng nakasahod sa poso, kung mapwe-pwersang matanggal ang galon mo sa pagkakasahod ay gagawin ng mga sanggano. Kaming mga small mammals in the land of the dinosaurs ay kuntento nang sumahod ng tubig na umaapaw galing sa mga galon na nakasalpak na sa poso. Bagama’t mabagal, nakakadilig na rin naman kami. Nang nagsisilakihan na ang mga sibuyas namin, eksato namang magbabakasyon na yun. Pagdating ng pasukan ng grade 6, wala na ang mga sibuyas namin, meron ng umani. Okay lang sa amin yun dahil nabigyan naman kami ng grade dun at pagkatapos ng sibuyas, pechay naman ang itatanim daw namin.

Ayos, another round of poopoo hunting at balyahan sa poso. Maaaring may magsabi na anong masaya sa parang traumatic na experience na yun? Well, ang masasabi ko lang ay mararanasan ba yun ng mga mag-aaral sa montessory? In the face of tough challenges, characters are developed. Great men are known by the great feat they’ve hurdled and we can’t continue to shield our children from the tough world they have to face as soon as they step out of our home’s doors…

Madami pa sana akong sasabihin sa ingles pero nauubusan na ata ako nyaaaaahhhhh!!! Hindi kasi ako sa montessory nag-aral…

when i met you on that boulevard

Kung may magtatanong sa ‘yo kung saan ang boulevard sa Jalajala nung 80’s, na kung di mo ito maituturo ay lalapirutin at kukuhanin ang iyong puri, masasagot mo ba ang tanong? Malamang ay hindi. Kung si Dennis Trillo ang magtatanong, nanaisin mo bang masagot ang tanong? Malamang ay hindi rin.

Anyway, oo, may tinatawag na boulevard nuon sa bayan, ayon sa isang tutubing nagbulong sa akin. Nawala lamang ito nuong late 80’s kasabay ng paglipas ng Bagets at ng acid-washed jeans. Nuong mga panahong iyon, ayon sa tutubi, ang stretch na ito ng tinatawag na boulevard ang pinakabagong daan sa bayan, na yari sa aspalto. Bagama’t bagong gawa iyon, wala halos dumadaan duong sasakyan dahil hindi naman talaga iyon daanan. Ito marahil ang dahilan kaya maraming kabataan, yun bang nasa stage na nagliligawan, ang laging nagpupunta ng boulevard lalo na kapag hapon. Mahangin kasi dun, hangin na nanggagaling sa bukid at may mga malalaking puno ng mangga sa dulo ng boulevard. Walang masyadong tao at bahayan pa nun sa lugar na yun kaya walang matatandang makakakita at makikialam (read: ichi-chismis) habang ninanamnam nila ang pagkakilig nila sa isa’t isa. Paborito ding puntahan iyon ng mga taga Maynilang nagbabakasyon sa Jalajala, yung mga tipong sabik sa bukid at view ng bundok. At dahil mga taga Maynila, syempre, may mga taga Jalajala na nagpapa-cute sa mga iyon kaya mapapadaan din sa boulevard para maka-jerk. Isipin na lamang natin kung ilang pag-iibigan ang nabuo at nasira sa boulevard.

E saan nga ang boulevard? Ito ay ang stretch ng daan sa National Highway ngayon na mula sa may unahan ng barangay hall ng Second District hanggang sa kanto ng M. dela Vega St. Nuon kasi ay wala pa ang highway, kung gusto mong magpunta ng baryo ay sa Dalig ka dadaan. Papasok ka pa ng bayan dahil ang highway nuon ay bukiran pa. Nuong dumating ang mga hapon (Japan International Cooperation Agency o ang JICA) nung late 80’s - early 90’s, inayos nila ang highway natin hanggang sa Brgy. Bagumbong. Sinemento na ang aspaltong boulevard at diniretso ang daan sa bukid para kumunekta sa dulo ng Dalig. Bagama’t malaking tulong ang JICA dahil naayos ang daan at nagkaroon ng irigasyon ang mga magsasaka, nawala naman ang boulevard na para sa isang umiibig na kabataan, mas mahalaga pa iyon sa kahit na anong pag-unlad. Ano nga namang maitutulong ng isang highway sa pusong umiiyak at naghahanap ng kalinga? Naks, hehehe…

Nai-imagine ko na ang isang binata na na nakatayo sa boulevard habang hinuhukay iyon, kumakanta ng “Never knew that it would go so far / When you left me on that boulevard / Come again you would release my pain / And we could be lovers again” habang nakatingin sa kawalan, may guhit ang nuo’t mapait ang ngiti.

nagtatanong lang naman

Isulat ang pangalan at baytang. Basahing mabuti ang mga tanong at sundin ang nakasaad. A. History - Kilala natin si J.P. Rizal bilang national hero natin (street sa harap ng 243), A. Bonifacio na atapang a tao (street na tinutumbok ang munisipyo) at E. Rodriguez Sr. na “Amang” ng probinsya ng Rizal, naging gobernador natin at senador (street nila Jeff Berin ng Mazhecks). Maliban sa pangalan ng mga kalsada sa bayan na unang nabanggit, kilalanin ang mga sumusunod: 1.) Sino si I. Pascual (street palabas ng bayan)? 2.) Sino si M. Bellin Jr. (street papuntang lower Mapacla, gilid ng elementary)? 3.) Sino si P. Tores (street sa likod ng SMPS)? 4.) Sino si C. Villaran (street sa harap ng munisipyo)? 5.) Sino si S. Perez (street ng bahay ni Vice Mayor Pedro Belleza)? 6.) Sino si M. Dela Vega (street nila Odok)? 7.) Sino si G. Borja (street ng panaderya ng mga Ibasan)? Isulat sa sampung pangungusap ang kahalagahan na makilala ang mga taong nabanggit. Kainin ang papel sa tatlong nguyaan kung walang maisagot. B. Geography – isulat sa salitang Latin ang sagot sa mga sumusunod: 1) Anong pangalan ng street sa kanto ng bahay ni dating mayor Jolet Delos Santos, J.P. Rizal St. at ano? 2.) Anong pangalan ng street sa harap ng dating Human Settlement kung saan marami ang nabuntis, isa na si…? C. Enumeration – bilugan ang tamang sagot: 1.) Ano ang sinipsip sa Brgy. Sipsipin kaya natawag na ganun ang lugar na iyon? a. shabu b. sabaw ng buko c. uhog sa ilong ng bata d. wala dito 2.) Sino ng unang nagpunta sa Brgy. Punta? a. hindi ako b. hindi siya c. hindi sila d. hindi kami 3.) Bakit nagpaalam ang Brgy. Paalaman? a. masyado kasi silang malayo sa bayan b. mas gusto nilang mapalapit sa bundok ng susong dalaga c. mas maganda kasi magpaalam sa lugar na iyon para di agad matunton ng pamilya ng babaeng nabuntis na tinakbuhan dahil nilasing lang si lalaki kaya pinatulan yung babae. At eto pa, alam nyo bang si ano pala ay blah-blah-blah… d. ewan ko 4.) Kung wala ng puwang sa Sitio Puang, matatawag pa rin ba sila sa pangalang iyon? a. oo b. hindi na c. di ko alam kasi di ako taga Puang d. who cares?!!! 5.) Kaano-ano ng Maria ang Jesus? a. mag-ina sila b. hindi ko sila kilala c. katulong ng Jesus Cubilla sa pagbabantay ng tindahan nila sa may 3rd district ang Maria d. hindi ako natawa sa joke D. Essay Writing Isulat kung sino ang crush mong “crush ng bayan” at bakit hindi mo siya nakatuluyan? Isulat din kung paano mo siya pinagpapantasyahan sa gabi hanggang ngayon. Wag na akong isali sa pagpipilian, give chance to others.

tuli or not tuli

Ayon kay direk Auraeus Solito, may bago na pala siyang pelikula na naimbitahan ulit sa prestihiyosong Sundance Film Fest sa Utah, Isteyts ngayong 2007. Ang una niyang pelikula na nakasali din sa Sundance nung nakaraang taon, “Ang Pagdadalaga Ni Maximo Oliveros” ay nagwagi ng 14 na international awards. Ang title ng second film niya ay “Tuli” na pinagbibidahan nila Desiree Del Valle, Carlo Aquino, yummy Vanna Garcia at ni idol Bembol Roco. Nag-shooting sila, saan pa, kundi sa Jalajala.

Naalala ko tuloy nung tinulian ako. Hindi sa doktor kundi sa pukpok. Hindi sa pokpok (belyas, prosti, callgirl o kalapating mababa ang lipad) kundi kay Ka Boning, gamit ang isang matalas na labaha, tuka-tuka at pamukpok na gawa sa puno ng bayabas.

Nagaganap ang madugong tagpo tuwing Mahal Na Araw sa may Dalig, Brgy. Third District. Malaki ang utang na loob ng maraming lalaking taga Jalajala (at babaeng naging BF o asawa ng mga lalaking iyon) kay Ka Boning. Hindi siya nagpapabayad ng pera maliban na lamang sa ibang gustong magbigay ng kaha ng sigarilyo. Naging parang panata na kasi niya iyon tuwing Mahal Na Araw. Maraming “pasyente” si Ka Boning sa nakatakdang araw, na ang edad ay naglalaro sa 10 hanggang 12 taon. May isang nagpatuli ng disinuebe na siya pero hindi ako yun, pramis… (tinititigan sa mata)… (lingon sa kaliwa)… (lingon sa kanan)… (tinitigan ulit sa mata, hinihimas ang baba)… Hindi nga ako yun, aba bangkulit!

Nagtanung-tanong ako kung ano talaga ang tunay na pangalan ni Ka Boning subalit sa bawat pagtatanong ko, tinatanong din ako ng “bakit, magpapatuli ka ba? / di ka pa ba tuli?” sabay tawa, kaya di ko na tinuloy ang pagtatanong (pakers). Bago kami sumalang sa “operating table”, kailangan muna naming magbabad sa tubig upang lumambot ang sobrang balat sa aming mga etits at syempre, for hygienic purposes, upang malinis at mawala ang natitirang dumi sa loob ng balat sa ari. Bagama’t lahat kami ay halos umurong ang uten sa sobrang takot at kaba, alam naming kailangan naming lampasan ang ritwal na iyon.

Paano ang operating procedure?

Nakahanay kaming mga magpapatuli, nakahubo at may nguya-nguyang dahon ng bayabas na malalaman nyo mamaya ang purpose. Uupo ang tutulian sa damuhan at titingnan ni Ka Boning kung pwede na bang “operahan”. Malalaman niya iyon kung di na nakakapit pa ang balat sa mismong ulo ng titi o ang tinatawag na “tagpos na”. Kung nakakapit pa, hindi ka pa pwedeng tulian, goodluck next year ka na lang. Isang taon pa ang pagdurusahan mong matuksong supot. Okay lang namang umiyak kasi di ka pa tuli, di ka pa tunay na lalaki sabi nga nila.

Kapag handa na ang lahat, ishu-shoot ni Ka Boning ang etits mo sa tuka-tuka, isang korteng baligtad na “L” na yari sa puno ng bayabas, na nakabaon ang isang dulo sa lupa. Sa kabilang dulo ay ang etits. Nasa loob ng etits ang dulong iyon ng tuka-tuka, ang balat ay nasa labas pero hindi sa butas ng ulo ng etits ha (mahabaging labaha, sana po ay nai-describe ko iyon ng mabuti). Ipapatong ni Ka Boning ang kanyang labaha sa bandang dulo ng balat ng etits, along its length, at itataas ang kanyang pamukpok…

Isa…

Dalawa…

POK!

”NYAAAAAAHHHHHHHHHHHH!!!!!!!!!!!!!!!!”

Pupukpukin ang labaha upang mahiwa ang balat at lumabas ang ulo. Yep, diretso na, wala ng anaesthesia pa. Kung hindi ka pa hinihimatay nun o hindi mo pa nalulunok ang nginunguyang dahon ng bayabas dahil sa nerbyos, ibubuga mo iyon sa nagdudugo mong puso este— ari pala. Pagkatapos nun ay babalutin na ang etits mo ng katsa o tela na dala mo na kung tawagin ay “baru-baruan”. Baru-baruan dahil parang maliit na baro o damit ng maliit ding uten. Ang tawag sa dala ko nuon ay “baro” na dahil hindi na iyon para sa maliit na… err--- wag na pala nating alamin kung bakit. Kailangan mong langgasin ang iyong etits araw-araw ng pinakuluang dahon ng bayabas, yung maligamgam lang, syempre ka naman. Ilang araw ka ding nakasuot ng maluwag na shorts at yung iba ay daster para wag masaling ang etits. Hindi rin dapat makita ng babae ang bagong tuli mong titi kung ayaw mo itong mangamatis. “Mangamatis” na ang ibig sabihin ay mamamaga at magmumukhang kamatis. Nangamatis ang akin.

Pagkatapos nun, nakalampas ka na sa isang rite of passage para sa mga batang lalaki. Ang kasunod na lamang ay kung paano ka makakatikim ng luto ng Diyos sa unang pagkakataon.

Pagkatapos din nun, hindi na rin ako pwedeng tuksuhing supot dahil marami akong testigo na natulian na ako. Kung di ka pa rin naniniwala, pakita ko pa sa ‘yo.

*****

pahabol : nakakalungkot isipin na sa aking pagtatanung-tanong, wala ng nagtutuli ngayon ng pukpok. Wala ng sumunod sa kanya nung magretiro sa pagtutuli si Ka Boning dahil sa kanyang katandaan. Sa doktor na nagpapatuli ang mga batang taga-Jalajala na kahit pa mas mabuti iyon at mas safe, nakakahinayang lamang na isang tradisyon ang nawala sa ating bayan na hindi man lang nabigyan ng nararapat na pagkilala. Sa pamamagitan nito, kasama ang mga kapwa ko lalaki na dumaan sa inyong labaha, nagpapasalamat kami sa inyo Ka Boning.

larawan ng Jalajala

• photos courtesy of someone na ayaw ng magpakilala. nilagyan ko na ng text sa pict para malaman kung saan yun