momo iyakin

(isinulat ni ALADYBUG, isang taga jalajala)

Ang apat na mgkakapatid ay lumaking puno sa pagmamahal at kahit pa salat sa materyal na bagay ay masaya ang kanilang pamilya. Hanggang sa nagkasakit ang kanilang ama at kailangang i-confine sa ospital dahil sa malalang kalagayan. Ang kanilang ina ay naiwan sa ospital para mabantayan ang asawa at ang mgkakapatid naman ay nagpasyang umuwi muna ng bahay.

Mahal na araw iyon kaya ang tatlong mgkakapatid na babae ay sumama sa prosisyon sa bayan para ipagdasal ang amang maysakit. Naiwan nag-iisa ang kapatid na lalaki sa kanilang bahay. Matapos ang prosisyon ay agad din silang umuwi at laking gulat ng madatnan ang kapatid na lalaki na tahimik na nakaupo sa labas ng bahay. At ng kanilang tanungin kung bakit ayaw nyang pumasok sa loob, ito ang kanyang sinabi...

“Kanina pa kasi meron babaeng iyak ng iyak sa loob ng bahay at ng silipin ko ang pinagmumulan ng ingay wala naman ako nakita”

anting-anting

Sumikat ang anting-anting sa kamalayan ng mga Filipino lalo na nung ipinalabas ang pelikulang “Nardong Putik” nuong 70’s. Pero bago pa man nun, malapit na sa puso ng mga kababayan natin ang konsepto ng anting-anting.

Maraming uri ng anting-anting pero ang pinakang karaniwan ay para sa proteksyon sa sarili. Ganito raw ang gamit ni Leonardo Manecio o kilala as Nardong Putik. Mayroon din namang “galing” para sa mga babae, yun bang makukuha mo daw ang kahit na sinong babaeng magustuhan mo. Di ko kailangan yun (nyaaahhhH!).

Paano makakakuha ng anting-anting? Hindi mo pwedeng nakawin iyon dahil nawawala ang bisa ng anting-anting kapag nakuha sa nakaw o nawalay sa naghahawak ng di nya alam o walang pahintulot. Malamang din ay mapatay ka muna ng may anting-anting bago mo iyon manakaw sa kanya hehehe… Ang pinakamadaling paraan para makakuha ay ipamana sa iyo yun ng may-ari subalit bibihira iyon dahil karaniwan, kasama ng may-ari ang anting-anting nya sa kanyang libingan upang may proteksyon sya sa kabilang buhay. Pwede rin namang ngumanga sa ilalim ng puno ng saging at magtyagang maghintay sa pagbagsak ng katas nito mula sa kanyang puso o ang tinatawag na mutya ng saging. May mga pinagbibili ding anting-anting sa mga sagradong lugar subalit ang mga iyon ay patay o walang bisa.

Tuwing Biyernes Santo sinasabing ang pinakamabisang araw para papanatilihin o magkaroon ng “birtud” ang anting-anting. Sinasabi kasing sa araw na ito “patay ang Diyos” at ang mga espirito ay gumagala kung saan mahuhuli mo ang kapangyarihan nila para mapunta sa iyong anting-anting. Dito sinasambit ang “orasyon” para dito.

Tunghayan po natin ang isinulat ng nagpakilalang Vhong.

***

agimat ni tatang
(isinulat ni VHONG REBILYA, isang taga Jalajala)

Agimat? Iniisip natin na sa pilikula lang yan napapanuod.

Mahal na Araw, Sabado de Gloria noon. Ako, kasama ang aking mga kaibigan at ang aking ama ay nagtungo sa paanan ng bundok para subukan ang tinatawag nilang anting-anting o gamit na kapangyarihan daw para maligtas ka sa kapamahakan at kung ano ano pang anik-anik. Nandoon si Tatay, si Mike Mariano at isang tao na di ko kilala pero sundalo daw yon na nakatira sa gitnang bayan.

Malay ko nga kung totoo yon o ewan ko kung bakit naniniwala sila kahit… kuh--- sige na nga naniniwala na nga ako. Habang inilagay ng sundalo ang kanyang medalyon sa isang kahoy, binaril ng aking ama at ni Mike yung kanyang medalyon habang abala naman sa pagdadasal ang naturang sundalo. Eh di man ako maniwala, talagang hindi inaatlaban ng bala ng baril ang medalyon na ang layo sa bumabaril ay humigit kumulang 20 metro (Baka naman hindi metro. Ang 20 meters ay 65 feet, ang layo nun hehe di nga tatamaan. Baka po 20 piye o feet – Pao). Hindi ko rin alam dahil sabi ng mga usyosero ay bumabalik daw ang bala. Pero di ko yun nakikita at siguro dahil di naman asintado ang aking ama kaya di nya matamaan ang medalyon. Baka si Mike naman ay malabo ang mata kaya di ren nya natatamaan hehe.. Papaano ba naman tatamaan eh ga singkong duling ang lake ng midalyon. Naku hayaan na nga naten sila, mga matanda na kase hehe. Ayon sa paniniwala nila, malakas yung hawak ng sundalo kaya di inatlaban ng bala.

Naku, nag-aksaya man sila ng bala eh hinayaan nalang ng mga usisero. Walang wenta hehe Pagkatapos subukan ang galing ng anting-anting ng sundalo, pagkakataon naman ng aking ama na magmagaling. Inilagay nya ang kapirasong papel na may nakasulat na Latin. Ewan kung anong ibig sabihin non pero yun ang anting-anting ng ama ko. Puwesto sya sa isang sulok para magdasal, na sana di atlaban ng bala yung papel na yon.

1… 2… 3… Pok! Pok! Pok!

Ayon awa ng dios, butas ang papel hehehehe Napapakamot ng ulo si Tatay kahit alam kong kakaunti na ang buhok nya sa ulo. Ang dahilan, napanaginipan daw nya nung nakaraan gabe na aalis na ang kanyang agimat. Naku! Kung di ko lang sya ama eh babatukan ko na sana kaya lang napatawa nalang ako. Hinayaan ko na lang paniniwala nila.

Ang huli naman ay si kuya Mike. Ilinigay den nya ang hawak nyang medalyon sa kahoy at binaril ng suldalo. Pok! Pok! Pok! hahahaha nakakatuwa man eh yon, walang nangyare. Butas ang medalyon! Makikita nyo sa hitsura ng mukha nya ang sobrang lungkot. Asintado kase yung sundalo hehehe

May mga anting-anting daw kuno, mga elemento o bagay na galing daw sa kalikasan. Siguro meron nga pero di ba, mahirap paniwalaan so hayaan na lang naten ang mga nakakatandang maniwala sa paniniwala nila. Total, matatanda na naman sila eh. Sabe nga ni Vicks, marame daw bagay na pedeng gawin ng demonyo o pedeng magpanggap ang demonyo para malinlang tayo at maakit nila. Pero ang pinakamabisang anting-anting ay ang paniniwala naten sa Diyos.

sabel (buhay ofw)

(isinulat ni SABEL, isang taga jalajala)

Ito po ang aking life story, isang kababayan ninyong taga Jala-jala na nangibang bansa, tiniis ang hirap para maisalba at makatikim ng ginhawa sa buhay.

Isinulat ko po ito hango sa aking tunay na buhay. Ang mga tunay na pangalan ng mga karakter ay di ko po binanggit upang pangalagaan ang kanilang reputasyon. Sana po magkaroon ng aral at maunawaan natin ang buhay ng mga OFWs na nangibang bansa para isugal ang kanilang buhay, mabigyan lang ng kaginhawahan ang pamilya. Ang iba po kasi sa atin ay ang akala, namumulot lang ng pera ang kanilang mga kapamilya sa ibang bansa para sa kanila.

Itago na lang po nyo ako sa pangalang Sabel, isa pong taga Jala-jala. Di ko po maitatanggi na nabibilang ako sa tinatawag na 3rd sex o mga taong di naman ginusto na maging ganito. Sana di nyo po kame masisi at sana maintindihan nyo na lang ang sitwasyon namen.

Namulat po ako sa hirap ng buhay. Marame po kaming magkakapatid at ang aking ama po ay namatay sa pangangaso sa bundok ng Jala-jala. Ang kinamatay po ay nabaril dahil napagkamalang baboy-damo (“my father is not a pig” ika nga ni Nora Aunor). Natatawa po ako, pero yan po ang totoo at ang masakit pa po ay dahil sa ang pustiso ng aking ama ay may ginto, nang matagpuan namen ang bangkay nya ay wala na po pustiso nya. Bata pa po ako non ng mamatay ang aking ama.

Dahil po sa hirap ng buhay ay grade 2 lang ang natapos ko. Di ko na po idedetalye ang life story ko dahil nanariwa lang ang masasakit na pangyayare sa buhay ko at baka di ko pa matapos tong story ko di ko pa ma send kay mister Paolo (sino ba yon? pero i love you pao) hehehe. Ika nga ni Kate Winslet sa Titanic nung matanda na sya “I can still smell the fresh pain”. Di ko lang alam kung correct yan ha hehehe (pao’s note- “I can still smell the fresh paint” ata yun pero sige, pwede na yan. Angkop naman sa story ni Sabel hehe)

Nabigyan ako ng pagkakataon makapag abroad sa Saudi. Matagal na panahon ang ginugol ko don. Masarap na mahirap ang buhay at halos ibenta ko na sarili ko para lang kumita. Sige na nga, oo, binenta ko na ren ang sarili ko. Minsan napapaupo na lang ako sa isang sulok at napapaluha na lang ako dahil di ko na ren masikmura kung ano ang pinaggagawa ko kumita lang ng pera. Syempre minsan naliligayahan na ren ako habang ang mga kapatid ko ay nagpapasarap at nilulustay kung ano mang pinaghihirapan ko. Galing man sa masama, sana di na nyo ako sisihin. Maipagmamalaki ko pa to kesa mamatay sa gutom ang aking pamilya o magnakaw ako ng pera para lang maitustos sa aking pamilya. Tulad ng mga babuyan boys, makunsensya kayo at tigilan ang pagnanakaw ng kable sa babuyan.

Sa kasamaang-palad, wala akong malaking naipon sa ibang bansa at isang araw ay natanggal ako sa trabaho. Wala akong choice kundi umuwe ng Jala-jala. Ayon syempre, amoy dolyares pa ako at halos mukhang may hepatitis dahil nagmumura ang mga alahas ko na animoy isa akong aso na nakakadena ang leeg at mga braso (pero gold naman di ba). Namudmod ako ng salapi sa aking mga kapatid, pamangkin at syempre mga lalaking maganda ang tingin sa akin dahil sa salape kahit halos makalbo na ulo ko sa init ng tubig sa Saudi..

Tumagal ako ng halos anim na taon sa Pinas. Tulad ng date, pakalat kalat, pagupit-gupit at naisanla ko na ren at di na natubos ang mga mabibigat kong alahas na naipundar. Balik sa hirap ng buhay, minsan "pangako sa yo" o "run away bride" akoh sa mga umbao dahil wala na akong pambayad heheheh.. Di ko na alam nun kung makakapag-abroad pa ako.

May isa tayong kababayan na lagi kung inaabangan at nagsasabe akong tulungan naman nya ako na muling makapag abroad. Itago na lang natin sya sa pangalang “Cristina” na isa ring 3rd sex. Isa, dalawa, tatlong beses akong nagsasabe sa kanya tuwing nakikita ko syang umuuwe galing sa ibang bansa. Halos kainin ko na pride ko para lang magkaroon ako ng trabaho.

Di naman nya akoh binigo. Nung may makilala syang ibang lahe na nangangailangan ng isang trabahador sa flowershop ay ako agad ang kinausap nya. Nagsinungaling man ako na marunong akong mag-ayos ng bulaklak at magsalita ng salitang banyaga ay pinangatawanan ko na. Sa madaling salita ay nakabalik na ako sa ibang bansa. Subalit nung kaharap ko na ang aking magiging amo ay nagbuhol-buhol na dila ko na halos wala akong nasabi at nung sinubukan na akong mag-arrange ng bulaklak ay di ren ako pumasa waaaah Bagsak ako. Di ako natanggap at kailangan mag stay lang ako ng 3 months dahil naka visit visa ako. Halos pagsakloban na ako ng langit at lupa dahil sa nangyare at binigyan ko pa ng kahihiyan ang taong tumulong sa akin. Wala akong nagawa kundi makitira kila Cristina. Tumutulong na lang ako sa kanya at sa kaibigan nyang si “Lyka” na gaya namin ay kabilang din sa 3rd sex. Natutulog ako sa lapag katabe ni Lyka na nagtatrabaho sa Abu-Dhabi. Maganda ang trabaho ni Cristina. Halos itapon na lang nya ang mga pagkain dahil sa dame na nanggagaling sa kanyang amo, na di na ren naman namen makain. Napakaraming mamahaling pabango ang binibigay ng kanyang mga manliligaw at pag gumagala kame ay sya ang aming ginagawang front para naman may makuha kaming kalaro ng basketball (basketball po para di masama term).

Dahil nakikitira lang ako at nakikikain, halos magsugat ang aking mga kamay kalalaba ng mga damit nilang magkaibigan. Ayaw nila akong maglaba pero nahihiya ako na di ko gawin yon dahil nakikitira lang ako. Kung minsan habang akoy naglalaba, naiiyak na lang ako dahil sa hapdi ng sabon at init ng tubig. Sa gabe naman ay oras na ng gala namen. Kung saan-saan kame nakakarating paghahanap ng makakalaro sa basketball. dahil sa idad singkwenta mahigit na akoh at si Lyka ay di naman kagandahan, masakit man tanggapin na laging si Cristina ang nagugustuhan at halos sambahin, iyakan ng mga lalake. Lagi na lang akong reject (buti pa sa Jalajala pag may pera akoh diosa ako). Masakit man sa akin, kailangan ko nang tanggapin ang katotohanan na may idad na ako. Hirap ng kalooban, pasakit at kung ano-ano pang naranasan ko.

Isang araw, nawalan ng pera si Cristina na nagkakahalaga ng dirhams 500 ($135). Ang kanyang pera na nasa pitaka ay dirhams 1700 ($461). Ang pinagtataka nya ay bakit dirhams 500 lang ang nawala. Kung ang nakialam non ay magnanakaw, paniguradong kahit isang kusing ay walang ititira sa kanya. So inisip nya na isa sa aming dalawa ni Lyka ang kumuha. Dito na nagbago si Cristina, halos di na ako kausapin. Siguro iniisip nya na bakit naman sya gagawan ng masama sa sobrang bait nya. Habang nakaupo ako sa upuan ng mall ay halos humagulgul ako at magpinalahaw sa kakaiyak. Wala akong pakialam kahit lahat ng tao sa mall ay nakakikita sa pananangis ko, pero talagang hindi ko naman pinakialaman yung pera. Papano na ako? Anong gagawin ko? Yon agad ang pumasok sa isip ko. Nakakahiya pa sa mga taga Jala-jala kung umabot pa ang balitang yon. Halos magunaw na ang mundo ko. Dahil siguro naawa si Cristina sa akin ay di naman nya ako pinabayaan at kung saan-saan pa nya ako inihanap ng mapapasukan dahil matatapos na ang visa ko. Tinawagan ni Cristina ang kaibigan nya sa Dubai para humingi ng tulong na maipasok ako sa isang 5-star na hotel. Dahil ang kaibigan ni Cristina ang gumawa ng arrangement, natanggap naman ako ngunit kinakailangan ko nang umuwe ng pinas dahil tapos na visa ko. Inihatid ako ni Lyka at Cristina sa pag-asang makakabalik pa ako at magkakaroon ng trabaho. Hangang sa nakabalik na naman ako sa Jalajala ng luhaan at walang kahit isang sentimong pera matapos ang 3 buwan. Umaasa pa ren akong makakabalik muli sa Dubai at magtrabaho.

Makalipas halos ang isang buwan ay tumawag si Cristina na kailangan akong pumunta ng Dubai dahil tinawagan ako ng hotel. Kailangan ko nga lang ng pera para makapunta dun. Wala akong choice kundi isanla ang aking bahay na di ko pa natapos. Ilang linggo ang nakalipas ngunit di pa ako nakakaalis pero nagpadala na ako kay Cristina ng halos 50 thousand para lang bumili ng visit visa papuntang Dubai. Halos isipin ko na ren na baka nilustay na niya ang pinadala kong pera dahil sa lumpas pa ang 2 linggo bago pa nya naibigay ang ticket at visa ko. Nag-abono pa sya ng mahigit kumulang sa dirhams 500 na hanggang ngayon di ko na nabayaran.

Nakabalik na ako sa Dubai at awa ng Diyos ay nagtatrabaho na. Kahit matanda na ako ay patuloy pa ren akong kumakayod para sa aking pamilya at hanggang ngayon ay wala pa ren akong naiipon. Lumipas man ang mahabang panahon ay di pa ren nagbabago ang aking mga kapatid. Kapag nagpapadala ako ng pera sa kanila ay kanya-kanyang silang partihan. Hindi ko alam kung hangang kailan matatapos ang aking paghihirap dahil isa lang akong mahina at di ko matanggihan ang aking mga kapatid. Sana ay magising na sila sa katotohanan na may buhay ren akong sarili at ngayon ay matanda na ako pero hanggang kailan sila aasa sa akin. Marami pa pong hirap ang naranasan ko pero ayoko nang banggitin ba, baka maboring pa kayo. Di kaya mabigyan nyo ako ng award hehehe…

Sana po may natutunan kayo sa aking istoria. Napakahirap pong magtrabaho sa lugar na di mo sinilangan. Mahirap man ang naranasan ko ay natural na sa akin ang pagiging masiyahin at sana po ay mahalin at pagyamanin naten ang mga pera na nanggagaling sa ating mga kamag-anak na nangingbang bansa.

babuyan

(sinulat ni Saul, isang taga Jalajala)

Pasali na rin ha. Pero walang masyadong kaugnayan ito sa bayan natin. Apat na beses na kasi kaming ninanakawan nitong nagdaang taon pero wala pang nahuhuli ang mga pulis. At habang nasa usapan tayo ng katatakutan, may ikukwento ako sa inyo, para kung di man mahuli ang mga walanghiya, umaasa na lang ako na mababasa nila ito at di na sila babalik sa bakuran namin dahil sa takot.

Bago ako magkwento, intro muna. Nakatira ako sa 3rd District at kung tawagin ang looban namin dati ay "babuyan". Medyo malawak ang likod bahay namin at literal na babuyan kasi ang aming looban nuon. Maraming baboy na inaalagaan, masukal at maraming puno ng saging. Nang mawala na ang mga baboy, pinaayos namin ang bakuran namin at tinawag na Villa Sofia subalit may mga bagay na hindi nawala; ang tawagin pa ring babuyan ang looban namin at ang mga di maipaliwanag na mga pangyayari.

Marami daw kasing mga nakikita sa looban namin na handang patunayan ng maraming taong nakakita na sa mga yun. Meron daw white lady, meron daw mga nakikitang kaluluwa ng mga namatay naming kamag-anak o kaya ay ang paborito kong sinasabing nakikitang mga sundalong Hapon na nagmamartsa daw at nagbabantay ng nakabaong kayamanan. Hindi rin mawawala ang kastilang prayle (na parang kahit saan ay nagmumulto, ewan ko ba) na nakikita daw na naglalakad. May mga duwende din daw, mga fairies, ibat’t ibang lamang lupa at elemento. Meron ding sinasabing matandang babae na nagbabantay sa likod. Mapapansin nyo siguro na panay “daw” ang sinabi ko dahil ako mismo na matagal ng nakatira sa amin ay walang nakita ni isa sa mga nabanggit maliban sa isang beses na nakakita kami ng bolang apoy habang umaambon. Pero may scientific explanation naman dun, ang tinatawag na St. Elmo’s Fire. Sa madaling salita, hindi ako natatakot sa looban namin.

Maliban sa isang pangyayari… (dyan-dya-NAN!)

Ilang taon na ang nakakalipas, gabi. May New Year’s party/reunion ang mga kaibigan kong babae nun at sa amin nila ginanap. Dun kami pumuwesto sa pinakadulo ng bakuran kung saan may isang open-air cottage. Isa sa mga kaibigan ko, si Candy, ang nagsama ng tatlong gay friends nya galing Sipsipin. Masaya ang hawaiian themed costume party dahil na rin sa paghaharutan ng tatlong bagong bisita. Medyo natigil lang sila nang magasgasan sa may hita ang isa sa kanila. Habang lumalalim ang gabi at umiikot ang tagay, napansin naming nanahimik ang nasugatang bading (pasensya na sa term na “bading” ha, di ko kasi alam ang politically-correct term sa kanila) na nakaupo sa isang sulok. Medyo madilim nun pero kitang-kita namin at laking gulat sa kanyang ginagawa. DINIDILAAN NIYA ANG KANYANG SUGAT! (gasp!) Madami sa atin ang sinsipsip ang sariling dugo kung halimbawa ay nahiwa habang nagtatalop pero iba siya, dinidilaan niya ang sugat na para bang kapag nasugatan ang isang hayop. Habang dahan-dahan niyang dinidilaan ang sugat sa binti, tinitingnan pa niya ang bawat isa sa amin, na para bang nun lang kami napagmasdan. Parang nangingilala. Lahat kami ay nakapansin sa kanya ngunit walang naglakas-loob na magtanong kung ano ang kanyang ginagawa.

Dito dumating si Kim, ang isa kong pinsan na humabol sa inuman. Pasimple kong itinuro sa kanya ang ginagawa ng bading. Dahil bagong dating, siya muna ang nag-tanggero. Siya lang ang nagkalakas-loob na kumausap sa nasabing bading. Kunwari ay ini-interview niya ito dahil nun nga lang sila nagkita. Tinanong ni Kim ang pangalan ng gay at nagulat kami nang sumagot ito na wala ang “dilang bakla” at naging seryoso ang tono. Di lang yun, ibang pangalan pa ang sinabi niya. Isang lumang pangalan ng babae (sorry, di ko na matandaan). “Ah, taga saan ka? Taga Sipsipin ka ba?” tanong pa ni Kim. “Taga dito ako” sagot ng bading habang iniisa-isa pa rin kaming tinitingnan. Tahimik lang kaming lahat nun, nakikinig lang sa dalawa. “Akala ko taga Sipsipin ka. Bago ka lang dito, no?” nagbibiro pa kunwaring tanong ni Kim. “Hindi, matagal na ako dito” ang sagot ng bading, “matagal na…”

Katulad nga ng sabi ko kanina, hindi ako takot sa looban namin ngunit nang mga oras na iyon, iba ang aking pakiramdam. Hindi ako sa sagot ng bading kinikilabutan. Tumatayo ang mga balahibo ko sa boses ng bading na ibang-iba sa boses niya nung una. At kung titingnan mo siya sa mata, parang ibang mata ang tinitingnan mo, para bang lampasan ang tingin mo sa mukha niya. Mahirap ipaliwanag ng malinaw ang sinasabi ko, basta ang alam ko, may nagaganap nung mga oras na iyon na kakaiba. Hindi na nakakapagtaka na wala sa oras na nagkaayan na kaming mag-uwian, pack-up na agad. May malaking puno ng Acacia sa gitna ng bakuran namin at ilang hakbang pa lamang ang layo namin pagkalampas dito, bigla ding nanumbalik ang katauhan ng bading. Gay speak na ulit siya kung magsalita at muling naging maharot ang kilos. Para bang wala siyang alam sa mga nangyari kanina. Wala na rin namang nagsabi sa kanya.

Anong nangyari sa kanya? Hindi namin alam. Ayaw na rin naming alamin. Hanggang sa ngayon, bibihira naming muling pag-usapan ang pangyayaring iyon. May mga bagay kasi na mas mabuti pang iwan na lamang sa nakaraan at wag na muling ungkatin.

Naikwento ko lang ngayon dahil nga sa mga Lupin na magnanakaw na pabalik-balik sa looban namin. Ibalik nyo ang mga kawad ng kuryente namin, mga hayup! Kung hindi eh multong bakla na sa babuyan ang bahala sa inyo.

***

• para sa gustong makaalam kung ano ang St. Elmo's Fire na nabanggit ni Saul, click nyo lang yung link. pwede din naman yun isang ball of fire na may scientific explanation din at hindi isang bagay na dapat katakutan.

mga lihim na bumabalot sa loob ng munisipyo

(isinulat ni CRISELDA CATYALISS, isang taga Jalajala)

Marami na akong naririnig na pasalinsalin na mga kwentong halos di ko mapaniwalaan. Gayon pa man, naniniwala ako sa mga taong naranasan o nakasaksi ng di pangkaraniwan at kahilahilakbot na pangyayare na hanggang sa ngayon ay di pa ren naten maipaliwanag kung saan nagmula o papano nangyayare.

Isang hapon, di ko namalayan na tinatahak ko na pala ang daanan papuntang gusali ng munisipyo. Dahil likas na sa akin ang pagiging tsimoso at usesero di na ako nangiming magsiyasat at magmanman.

Tulad ng aking inaasahan, nakita ko ang matagal ng empleyado na nagtatrabaho don sa munisipyo (si Aling Tita yon). Dahil nga sa pagiging tsimoso ko ay di na ako nag atubiling magtanong sa kanya tungkol sa nasabing gusali. Dahil na ren siguro sanay na ren sya na magkwento ng kung anu-anong bagay o pangyayare na di pangkaraniwan ay di na ren sya nag atubiling ipagkait kung ano man ang kanyang nalalaman at naranasan.

Ayon sa kanyang nasaksihan , isang hapon daw habang nag-aagaw ang dilim at liwanag ay may narinig syang kalabog na nagmumula sa gawing itaas ng nasabing gusali. Sa mga oras na yon ay nasa ibaba sya ng munisipyo. Halos kilabutan daw sya nung mapukaw ang kanyang atensyon ng mapatingin sya sa gawing bintana ng gusali, dahil di nya inaasahan na may makikita syang animo’y anino ng isang lalake na nakatalikod na aktong nagwawalis sa taas (oops, di po si mama Rey yon, baboy po ang hinihila nya-- di walis). Nag-aalangan man syang umakyat para alamin kung sino man yon,umakyat na rin si Aling Tita para tuklasin kung ano man o sino man ang nandoon. Halos wala ng tao doon sa session hall, dahil sa ganong oras ay tapos na ang trabaho at nag-uwian na ang mga empleyado. Habang binabaybay nya ang daan papunta sa hagdanan, halos magtayuan ang kanyang balahibo at pakiramdam nya ay nanlalake ang ulo nya. Dahil na rin sa kanyang pagiging responsableng empleyado gusto nyang malaman kung sino ang naiwan na tao sa nasabing lugar. Nagulat sya nang pagpasok nya sa loob ng session hall ay wala syang naabutan o nakitang kahit bakas man lang ng tao na nanggaling don. Biglang nagtayuan ang mga balahibo nya nang mapatingin sya sa gawing itaas na kung saan nakahanay ang mga lumang larawan ng mga dating namuno sa ating bayan at hindi raw sya nagkakamali nang makita nya ang isang larawan doon na halos kawangis ng lalaking nakita nya sa bintana. Sa ganong pagkakataon, ipinagwalang bahala na lang nya kung ano man ang kanyang nasaksihan dahil para sa kanya ay isa lang yon sa maraming bagay na kanyang nakita o nasaksihan sa loob ng lumang gusali ng munisipyo.

At dahil na ren sa istoryang nabanggit, ni Aling Tita sa akin, di na ren ako nahiyang sumagap pa ng bagong tsismis (di po ako walking encyclopedia ah). Naabutan ko that time ang isang pulis na nakaupo sa paanan ng rebulto ni Rizal sa tapat ng munisipyo. Itago na lang po naten sya sa pangalan “Talap” (retired na po ata sya ngayon). Ayon sa kanya, sa haba at tagal ng paglilikod nya sa nasabing gusali ay marame na ren syang naramdaman at naranasan kakaiba na mahirap ipaliwanag. At ang pinakang nakakatakot at nakakatindig balahibong nasaksihan nya doon ay tungkol sa white lady (oyyy di si Brenda yon ah) Mag-uumaga na daw ng mga sandaling yon habang naka night duty sya. Nakahiga raw sya sa ibabaw ng committee table sa may basketball court. Napukaw sya ng isang liwanag na nanggagaling sa stage. Ang akala nya ay namamalik mata lang sya at paulit ulit nyang kinusot ang kanyang mata (di po ito pelikula ah) subalit di sya nagkamali sa kanyang nakita; isang babae na nakaputi na di nakasayad ang mga paa sa lapag (di po sya kasali sa Miss Gay… di kaya nag show lang sya don?). Ang babaing nabanggit ay nasa posisyon sa gawing ulonan o gawing taas ng isang pang kasamahan niyang pulis na natutulog sa stage (tulog kase ng tulog eh) at ang nasabing babae na nakaputi ay nakatunghay sa pulis na natutulog (di kaya gusto nyang gisingin ang pulis). Dahil sa bilis ng pangyayare ay biglang naglaho din sa paningin ni Talap ang babaeng ito. Nagdudumali syang pumunta sa kinaroroonan ng nasabing pulis sa stage at halos di makapaniwala ang nasabing pulis sa mga kinuwento ni Talap. Makaraan ang ilang buwan, nagkasakit ang nasabing pulis sa stage at binawian ng buhay.

Wag na po nating alamin kung sino man yung pulis na yon, matagal na po syang patay at ayon na ren po sa kanyang anak na aking kaklase ay may nag-aalaga daw sa kanyang tatay na itim na duwende (di si Ungga Ayala yon ah) at kung anu-ano pang laman lupa na di nakikita, na ama lang nya nakakakita non. Ayon den sa albularyo na tumingin sa kanyang ama, dapat daw ay puntahan nila ang nitso matapos ang 3 araw na pagkakalibing ng kanilang ama at nabanggit ng albularyo na maaari rin na di na nila makikita ang katawang tao ng kanilang ama dahil kukunin daw yon ng lamang lupa at mga inkanto na nag-aalaga sa kanyang ama. Kayo na po ang bahalang humusga kung maniniwala man kayo o hindi. May mga bagay daw sa ating daigdig na mahirap ipaliwanag kung saan nagmula o papano nangyyare. At maraming nagsasabe na mas nauna pa daw sila kesa sa atin na naninirahan sa iisang lugar kung saan tayo naka posisyon.

Ang isa pang kwento ay tungkol naman sa hagdanan ng munisipyo. Marame raw nakasaksi at nakarinig ng ingay na nagmumula sa tanikala na hinihila daw ng isang prayleng kastila na nakabota at itong pangyayareng ito ay naririnig sa kalagitnaan ng gabe. Ayon sa mga kwento ng matatanda, itong nasabing pare ay don namatay at pinugutan ng ulo sa nasabing lugar.

Ayon den kay Talap, may mahiwagang babae na pinaglalaruan ang mga pulis habang sila ay natutulog tuwing naka night duty sa gabe. Ang nasabing babae ay dumadaan daw sa kanilang panaginip na aktong sila ay sinasakal at napapabalikwas daw sila dahil animong tutoo ang nangyare na pagkagising nila ay wala naman kahit sino ang nandon kasabay ng pagtataasan ng kanilang balahibo at panlalake ng ulo.

Ang mga pangyayare pong ito ay ayon sa mga taong nakasaksi at nakaramdan ng kung anu-anong pangyayare na di maipaliwagan ngunit sa mga panahong ito ay di na po naten alam kung nangyayare pa ito o hindi na.

At kung may alam pa kayo na pwedeng idagdag o ibahagi, isama na lang po nyo sa blog na ito…..

***

• nabungkal ko ang mga pictures sa lumang photoalbum ng lola ko. Munisipyo circa 1980's.
• alam nating lahat na ginagawa na ang bagong munisipyo sa may highway sa brgy. 1st district pero alam ba natin na ang lumang munisipyo ay gagawin daw isang museum? tama po, magkakaroon na ang bayan natin ng isang museum kung saan (sana naman) ay mas malalaman natin ang history ng ating bayan.

mga walis ng kalsada

(isinulat ni ALADYBUG, isang taga jalajala)

Bata pa lang ako, laman na ko ng kalsada ng Jalajala. Simula ng matutunan kong tumawid ng kalsada mula sa sariling bahay papunta sa bahay ng mga lolo ko, dun na nag-umpisa ang buhay sa kalsada.

Mahilig kaming maglaro ng enter ng mga kapatid at pinsan ko sa “puting kalsada” (ito yun kalsada sa likod ng simbahan, smps, center o munisipyo). Sa larong ito kase lahat pede sumali basta mabilis kang tumakbo at magaling umilag okey na. Mas masaya kapag nanonood pa ang lolo kasi wala talagang dayaan hehe. Tumbang preso, chinese garter, teks, siato, piko at madami pa, simula pagsikat hanggang paglubog ng araw sa kalsada ng Jalajala unti-unting natapos ang aking kabataan.

Umpisa naman ng pagiging walis ng kalsada pag edad 12 anyos na. Ito ang panahon ng pgdadalaga at pagbibinata. Sila yung mga taong walang sawang nagpapabalik-balik sa kalsada na animo’y mga walis. Kahit anong oras at panahon, minsan inaabutan ng bagyo o lindol nasa kalsada pa rin. Highlight ng paggala ang makasalubong at maka jerk sa crush. Kahit pa nga matanaw lang sa malayo o masilip ang bubong ng bahay, ayos na.

Kapag may okasyon tulad ng fiesta, mas madaling makasilay at makapag pa-cute sa crush dahil sunod sunod na gabing puyatan sa panonood ng amateur singing contest. Kapag wala ng pambili ng popcorn at mani sa mga rolling store, kasabay ng pa-cute ang pangingikil sa mga lalakeng kakilala na makikita. Dyahe sa lalake kapag walang maibigay kaya kahit kahuli-hulihang barya na niya ay ibibigay na lang. Ang hindi nila alam, feeling ng mga babae na nakauto sila kapag nagbigay ang lalake ha-ha-ha. May ibang nakukuntento na sa plaza, meron din naman nagpupunta sa madidilim na lugar. Mas masaya naman talagang mag-inuman at magkwentuhan kesa manood ng amateur, problema lang pag tinanong kami ng mga nanay-nanay namin kinabukasan kung sinong nanalo. Magkukunwari na lang na nakalimutan na.

Kapag ordinaryong araw, walang direksyon ang paggala basta kailangan dumaan kami sa tapat ng bahay ng bf/crush o kaya dapat maamoy namin kung saan sila nagkukuta ng mga barkada nila. Pwede kaming maki-join sa inuman kung makita naming nag-iinom sila pero kung hindi namin type ang crowd, magpapakita lang kami at aalis na, umaasang mama-magnet si papa pag-alis. Ang haba ng hair kapag sumunod naman. Minsan sitsit at palakpak ang sign (wala pang text) para malaman na kasunod namin siya o sila, depende sa dami ng nadagit. Parang mga kalapati di ba? Pinapalakpakan at nandadagit. What will happen next? Hehehe Mali ang iniisip nyo. Mag-uusap lang naman. Nuong time namin, clean gimik lang talaga kahit pa nasa mga sulok sulok at nasa dilim. Nagtataka nga ako kung bakit kaya mas gusto namin nuon na nasa dilim, nag-uusap lang naman. Exciting kasi. Oo, exciting na sa amin yun.

Saan at kailan ito natapos, kapag napudpod na ang tsinelas? Sa karanasan ko kase mismong ang mga tao na ang nagsasabi sa aming magkakaibigan na “Hoy! matatandang dalaga na kayo, magsi pirmi na kayo sa inyong mga bahay”. Tama rin namang mag give way sa batang bago pa lang nagsisimulang lasapin ang tamis ng young love sweet love. Yiiiheee.

smile before you open

(sulat padala ng Simple Hearts, mga taga Jalajala)

July 13, 1991

Dear Pinky,

Alam mo ba na meron na naman akong isyu sa iyo. Pero bago ang lahat kumusta ka na riyan sana naman sumulat ka sa akin. Alam mo ba Pinky noon nagpatatak si Beth kay Konse ng T-shirt nagkita na naman kami ni Konsehal. At alam mo ba Pinky noon Sabado pumunta na si Konsehal sa tindahan at nagkwentuhan sila. Ako naman naggagawa ng assignment ko. Hindi ko alam na nandoon pala si Konsehal. Tinawag ako ni Beth. Sabi niya nadoon daw si Konsehal. Nang nasa loob na ako ng tindahan nagparinig si Beth “sabi niya” ano ba Carol Sabado pa lang naggagawa ka na ng assignment. Sabi ko naman iba na ang maaga. Sumabat si Konsehal sabi niya gusto yatang maging abogada ni Carol sabi ni Konsehal. Sa isip-isip ko parang iniinis nya ko. Kaya ang sabi ko wala kang pakialam sa kin. Tapos pumasok na ako. Biglang dumating si Hermie nanghihiram ng aklat, sabi ni Hermie wala daw syang assignment sa Math. Pumunta ako sa tindahan nakita ko na kausap si Konsehal at tinitingnan ni Konsehal ang notebook ni Hermie. Sabi ko ke Hermie bakit nya ako tinatawag sabi ni Hermie pasasagutan daw nya ang assignment nya sa akin sabi ko hayan sasagutan na ni Konsehal alam naman nya iyan dahil matalino yan sabi ko. Tapos sinagutan ni Konsehal ang assignment ni Hermie. Pagkatapos sagutan ni Konsehal ipinakita sa akin ni Hermie ay kaharap ko si Konsehal sabi ko mali sagot ni Konsehal. Sabi ni Konsehal pano daw magiging mali. Ipinaliwanag ko sa kanya, Iyon lang parang napahiya sa kin si Konsehal sabi nya sa akin alam mo pala bakit hindi ikaw ang nagsagot. Sabi ko naman paano ko sasagutan e sinasagutan mo na nga. Sabi ni Konsehal e ikaw pala ang magaling dapat ikaw ang nagsagot. Sabi ko naman ay tanga ka pala ang sabi mo sasagutan mo na alangan naman kunin ko sa iyo samantlang sinasagutan mo na sabi ko. Sumagot si Hermie sabi nya Aba ng dahil lang dyan mag aaway pa kayo. Sabi ko naman, ay paano ang hirap kausap ni Konsehal, marunong pa sa nakakaalam sa kanya sabi ko tapos pumasok na ako tapos na ako sa paggawa ng assignment . Kami ni Beth ang tumao sa tindahan. Tapos kinakausap ni Beth si Konsehal. Sabi ni Konsehal sa kin kung kasing tanda daw kita sabi ko naman oo, sabi ko ikaw ang pinakamatalik kong kaibigan tapos itinanung pa kung anung year na ni Grace sabi ko 1st year. Sabi nya kung sino daw ang pinakamatalino sa atin magkakaibigan sabi ko lahat matalino. Tapos natulog na ako.

Kinabukasan nagpunta kami kay konsehal para magpatatak ng T-shirt ni Beth. Nailaglag ko sa may laman na tubig na timba pero dinala pa rin naming ni Beth. Sabi ni Konsehal ano daw ang ilalagay don sumagot ako PEHM sabi nya ikaw ba ang kinakausap ko? Parang napahiya ako. Nainis ako ke Konse. Sabi nya bakit daw basa. Sabi ko ay di tatakan mo ng basa sabi ni Konsehal bakit hindi ikaw ang magtatak. Sabi ko nman kung marunong lang nga ba akong magtatak ay di sana ako na lang ang nagtatak. O e hindi ka pala marunong bat ka nakikialam. Sa inis ko lumabas na ako.

Nung Lunes na ng hapon kinuha na namin. Ang nakita ko ang tatak lang ay PEHM walang tuldok sa bawat letra sabi ko sa kanya sabi nya para daw bata. Sabi ko naman paano magiging bata ay kaya nga PEHM dahil Physical Educ. Health and Music. Sabi ko sa kanya tanga sya, tapos nang kinuha ulit namin kinabukasan ng hapon ang Tshirt ay dala ko slum note ko noong hapon iyon. Sabi ko kukunin ko na ang Tshirt dahil hindi ko kasama si Beth si Lorilyn kasama ko tapos sabi ko ke Konsehal kukunin ko ang Tshirt tapos nalibang ako kasi pinaghintay kami. Hindi ko alam na pinapabasa pala ni Lorilyn ang slum note ko. Nakita ko nainis ako kinuha ko ke Konsehal sabi niya binabasa ko ng kinuha ko sabi nya sa akin bastos daw ako sabi ko mas bastos ka wala kang pahintulot para basahin ang slum note ko. sabi niya masama bang makita ang iyong crush dahil puro 6-6 walang iba kundi ako. Sa inis ko namura ko tuloy siya sabi nya alam mo Carol, pinagbibigyan lang kita sa mga sinasabi mo sa akin. Bakit kontrang-kontra ka sa kin ha Carol? Alam mo na iyon sabi ko sa kanya. Tapos umalis na ako sa inis at galit ko.

Tapos ng Miyerkules ng Hapon nagpatatak ako sa kanya. Sabi nya ano daw ilalagay sabi ko logo ng S.M.P.S. sabi nya kailan ko daw kukunin sabi ko sa Huwebes dahil gagamitin namin. Sabi nya masyado raw ako maraming Tshirt na Hanes.

Ng sumapit ang araw ng Huwebes kinuha ko na paglabas namin ng tanghali kasama ko si Hermie. Tapos nakasalubong namin sya. Tinawag namin sya ang sabi nya Yes Carol? Sabi ko kukunin ko na ang Tshirt ko. Sabi nya pagpasok na daw namin ng tanghali. Nang pumasok kami ng tanghali, ako at si Hermie at si Lorilyn ang magkakasama papunta dun kina Konsehal. Nang pumunta kami doon sabi nya hindi pa raw tatak pero pinaghintay nya kami ng 20 minutes sa kanilang bahay. Nagkwentuhan si Hermie, Lorilyn at Konsehal . Samantalang ako nakaupo lang walang kibo ako kasi kagalit ko si Konsehal kaya hindi ko sya kinakausap. Sabi ni Hermie, Konsehal tingnan mo si Carol ayaw makipag usap sa atin sabi ni Hermie. Sabi ni Konsehal kasi galit sa akin si Carol. Ang ginawa ni Lorilyn at Hernie pinagbati kami ni Konsehal. Sabi ni Konsehal libre na lang daw. Sabi ko naman nakakahiya sayo kaya binayaran ko nang papaalis na kami ng isara na nya ang pinto naipit ako napasigaw ako. Sabi ni Konsehal sorry daw napaiyak ako sa sakit ang ginawa ni Konsehal nilagyan niya ng gamut na pula. Tawa ng tawa si Lorilyn at Hermie sabi ko okay Konsehal sinasadya yata niya ang pagkaipit sa kin. Sabi nya sorry daw lalo akong nagalit ke Konse.

Alam mo Pinky pagkatapos mong basahin ito marahil hindi ka maniniwala pero alalahanin mo magsasayang pa ba ako ng oras at tinta kung hindi ito totoo. Pinky kung naniniwala ka sagutin mo ito. Kung hindi ka naniniwala bahala ka. Sana sagutin mo ang sulat ko.

I repeat please answer my letter.

I love you very much.

Love,
Your Friend Carol

PS
Pinky babatiin ko na ba si Konsehal? Sana sagutin mo ha?

i'm coming home

(sinulat ni ANGKLA, isang taga Jalajala)

Ay salamat pauwi na rin! Meron pa bang mas masarap na pakiramdam sa mga pagkakataon na pauwi tayo sa ating home sweet home na JJ. Sabi nga ng iba eh "where my heart is" naks! Kung saan-saan man tayo galing; sa Maynila, sa malayong lalawigan, o sa karatig na bayan , ano man ang dahilan ng ating pag uwi, mga galing sa trabaho, sembreak ng estudyante, o mga nagbabakasyon lang, wala pa ring sasarap sa pakiramdam pag uuwi na sa ating bayan.

Mula sa kung saan man tayo nanggaling, ang malimit na lugar kung saan marami sa mga tiga Jalajala ay dumadaan ay sa lugar na tinatawag namin Crossing. Dito mo na simulang maaamoy ang Jalajala. Nang mga panahon na hindi nalilipat ang terminal madalas akong bumili ng pasalubong sa katabing tindahan nito ng mga tinapay, pero nalipat na to sa malapit sa palengke ng EDSA Central. Minsan ay may makikita ka nang mga tiga Jalajala dito na pauwi na rin at kung inabot ka naman dito ng bandang hapon ay makakasakay ka na ng diretso na ng JJ, yung mga jeep na tiga atin ang may ari, pero karamihan sa madalas na pagkakataon ay sa biyaheng Tanay ka makakasakay sa bus (San Ildefonso pa dati, naging RRCG at EMBC pero ngayon ay wala na yatang bus) o sa jeep na kadalasan ay LGS Motors na mabilis magpatakbo at malakas ang sounds "patok!" at yun mga may kaya ay fx naman. Pag paalis na ng Crossing, simulang mo ang tulog dahil sa mahaba-haba din biyahe, na kung saan dadaan sa Rosario, Cainta (sa Cainta Junction ay may sakayan din ng Tanay ) Taytay, Antipolo na zigzag na nakakahilo pag di ka sanay, pero maganda ang view lalo na sa tapat ng Sampaguita Resort, dito mo rin unang matatanaw ang Jalajala pag nakita mo ang usok ng dalawang tower ng Kephilco sa Malaya katabi ng JJ yun hehe, pag katapos ng Antipolo ay Teresa, Sagbat sa Morong, yun yung kanto pagliko (dito madalas yun nagbabayad ng pamasahe). Habang lumalapit ay parang lalong tumatagal ang paghihintay na makauwi.

Paglampas mo ng Baras eh makakarating ka na sa bayan ng Tanay, ang bayan lagi kong binanggit kapag hindi alam ang Jalajala, "malapit yun sa tanay". Dati sa plaza pa ang terminal ng Jalajala ngayon ay sa bagong palengke na. Exited na syempre less than 1 hour na lang ang biyahe ay makakauwi na rin, pero bago sumakay ng jeep papuntang JJ bili muna maiinom sa mga vendors o kaya'y maglulugaw muna. Kung sa barrio ng Jalajala ay iba ang sasakyan mo sa mga tiga bayan, may biyaheng Bagumbong at Punta at syempre may Jalajala bayan din naman. Pag sakay ng jeep sa malamang ay may kakilala ka na na makikikita dahil maliit lang naman ang bayan ng Jalajala, halos lahat eh mag kakakilala kahit hindi man sa pangalan eh sa mukha. Minsan kung sinuswerte ka at kakilala mo yun driver ay malilibre ka pero syempre nagbabayad pa rin kakahiya naman. Kaya lang minsan eh pag natapat na wala kang pamasahe tapos may kakilala ka sa jeep tapos chickababes pa eh, syempre dyahe hindi mo man laman malibre, kaya kahit hindi inaantok dahil sabik ka nang makauwi ay makakatulog ka, (para di obvious hehe), any way pag alis ng Tanay dadaan nyo ang Pililla, Quisao na kung saan noon araw ay dito nag swiswiming ang mga taga JJ nung wala pang Villa Lorenza na nasa Pililla naman, tapos dadaan ka na ng Malaya yes! Dito yun tower ng Kephilco, "power plant baga". Paglampas mo ng Malaya, at last! boundary na ng JJ, yun nasa picture, maamoy mo na yun amoy ng palay, mabango kumpara sa hangin ng polluted Manila. Matatanaw mo na sa bandang kanan yun Laguna lake tapos sa kaliwa yun Himalayas este bundok ng Jalajala. Pag natyempo ka ng uwi ng sunset ay mamamangha ka sa ganda ng tanawin na hindi napapansin ng iba. At pag katapos ng halos na 2 oras na biyahe ay makakarating ka na rin sa ating pinakamamahal na bayan. Kung tiga Mapacla ka ay bababa ka na sa tapat ng bahay nina Mrs. Pagaspas, kung sa Dunggot naman ay sa DFA o sa dating Kadiwa, o pwede rin sa tapat ng elementary makakasabay ang mga tiga G. Sena. May bumababa di sa tindahan ng Mina Gracia papuntang Paalaman. May bababa rin sa Ding, sa simbahan, sa munisipyo, sa kanto ng Mameng Trampe, at tatlong kanto tapos paliko na sa 243 grocery an malapit sa parlor ni Tita Brend ay bababa na yun mga tiga 3rd district at Dalig. Kahit saan pa man tayo bumababa eh iba pa rin ang pakiramdam ng nakauwi ka na sa iyong sariling bayan,

Home sweet home!

Ok kitakits na lang dyan! Excited na ko umuwi ulit!